Gönderen: 04 mayis 2008 Saat 01:47 | Kayıtlı IP

A - KURAN LAFIZLARININ ANLAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİNDE KULLANILACAK KAYNAKLAR

01 – Risalet öncesi ve sonrası dil kaynakları,

02 – Bir kelimenin birden fazla anlamının hangisinin tercih edileceğinde usul

03 – Kuran beyanının kelimeleri tanımlaması

04 – Hadislerin kavramları açıklaması

05 – Tevatürün kavramları açıklaması

06 – Ehli Kitap kaynaklarının kavramları açıklaması

07 – Arapça ile aynı dil ailesinden gelen farklı dillerin kavramları açıklaması

08 – Deyimlerin tespitinde ve Türkçe’ye çevrilmesinde izlenecek usul

09 – Delil çatışması ortaya çıkan durumlarda delillerin mukayesesi, delillerin göreceli üstünlük / tercih usulü

B – KURAN'DA ANLATILAN MESELELERİN DEĞERLENDİRİLMESİNDE  KULLANILACAK KAYNAKLAR VE YÖNTEMLER
 

B-1 – Kuran’ı Kuran’ın açıklaması

01 – Ayetlerin siyak ve sibakının değeri

02 – Ayetlerin nüzul sıralamasının delil niteliği

03 – Bir kelimenin benzer kullanımlarının bir meselenin anlaşılmasında delil niteliği

04 – Kelimelerin sıralanışının delil niteliği, öncelik ve sonralığın anlam ifade edip etmediği

05 – Muhkem ve müteşabih kavramının varsa Kuran’a dayalı izahı ve hangi ayetlerin muhkem, hangilerinin müteşabih olduğu hususunda Kuran’a dayalı olarak izlenecek yöntem

B – 2 – Kuran’ı Sünnet ve hadis kaynaklarının açıklaması

01 – Senedin sahihliği

02 – Metin incelemesi, kullanılan kavramların ve gramerin haberin sahihliğinde ölçüt olup olmadığı

03 – Rivayetin Kuran’a uygunluğu sahihlikte ölçüt müdür ?

04 – Rivayetin Kuran’a uygunluğunun tespit edilmesi, Kuran’da bildirilen meselelere ilaveler getiren haberlerin Kuran’a uygun olup olmadığının nasıl takdir edileceği

05 – Rivayetin akla yahut diğer başka delillere (bilimsel tespitler) aykırılığının sahihlikte ölçüt olup olmadığı

06 – Senedin sahihliği haricindeki sahihlik ölçütlerinin bir ravi zincirini yalana çıkarması durumunda, aynı zincirle gelen diğer haberlerin nasıl değerlendirileceği

07 – Hadislerin birbiri ile çelişmesi yahut birbirine ilaveler getirmesi durumunda izlenecek yöntem ve bu durumun ravi zinciri bakımından getireceği sonuçlar

08 – Ashab ve sonra gelenlerin görüş ve uygulamalarının delil niteliği 

B – 3 – İcma ve tevatürün delil niteliği

B – 4 – Ehli Kitap kaynaklarının Kuran’ı açıklaması

B – 5 – Bilimsel bulguların Kuran’ı açıklaması

B – 6 – Arkeolojik veriler ile tarih kaynaklarının Kuran’ı açıklaması

B – 7 – Akıl ve kişisel tercihlerle / kabullerle Kuran’ın açıklanması

B – 8 – Delillerin birbiri ile çatışması durumunda delillerin mukayesesinde izlenecek yöntem

C – KURAN'DA ANLATILAN MESELELERDEN HÜKÜM ÇIKARMADA KULLANILACAK YÖNTEMLER

C – 1 – Ayetlerin zahirine hükmetmede izlenecek usul

C – 2 – Ayetlerin nüzul ortamının delil niteliği, şartların değişmesi durumunda hükmün durumu

C – 3 – Ayetlerin güttüğü maksadın delil niteliği, maksadın takdirinde usul, aynı maksada yönelik Kuran dışı hükümlerin durumu.

C – 4 – Kuran’da veya Kuran’ı açıklayan kaynaklarda neshin hükmü

C - 5 - Önceki Resullerin Kuran'da bildirilen şeriatının  nesh edilip edilmediği

C - 6 - Önceki Resullerin  Kuran'da açıklanmamış şeriatlarının bağlayıcılık durumu 

Gönderen: 04 mayis 2008 Saat 20:22 | Kayıtlı IP

78:31-34 ayeti (hasakcay  örneği)

Otoritelerin yorumu ve otoriter yorum

1.Giriş:  

Bu, yazının amacı “hanifdostlar”da “hasakcay” nikli kardeşimizin 78:33 ayeti ile ilgili “yorumu” dan yola çıkarak, Kur’an’ı Kerim’i “anlama ve yorumlama”da yöntemin/usûlün/metedolojinin önemine ve bu başlıkta yapılacak tartışmalara bir “giriş” niteliğindedir. “hasakcay”ın ve “78:33”ün seçilmesi maksadımızı anlatacak “misal” teşkil emesi nedeniyledir. “hasakcay”ın yorumu ile birlikte seçilmiş altı çeviri karşılaştıralacak ve bunlar üzerinde kritik yapılacaktır.

2. 78:33-34 ayeti altı çeviri:

   2.1. Prof. Dr. Süleyman Ateş, Kılıç kitabevi,  Ankara, Tarihsiz:

      “Tavka sahipleri için de başırı ödülü vardır. Bahçeler, bağlar, Göğüsleri tomurcuklanmış yaşıt kızlar. Dolu dolo kadah(ler).”  )

   2.2. Prof. Dr. Yaşar Nuri Öztürk, Yeni Boyut, İstanbul, 1994:

      “Takva sahipleri için bir kurtuluş ve  bir zafer vardır. Sulak bahçeler, bağlar, üzümler, Göğüsleri turunç gibi yaşıtlar. Dopdolu kadehler.”

   2.3. Prof. Dr. Tâlat Koçyiğit, Nükte, Konya, 2005:

      “Allah’tan korkanlar için ise, kurtuluş vardır; bahçeler, bağlar, göğüsleri tomurcuklanmış yaşıt kızlar, dolu dolu kadehler vardır.”       

  2.4. Kur’an’ı Kerim ve Açıklamalı Meâli, Heyet, Medine, Suudi Arabistan Krallığı, 1987. (1982’ye ait Dr. Ali Özek’in takdim yazısı İstanbul):

      “Şüphesiz muttakiler için kurtuluşa erme zamanı, (yeri) ve orada bahçeler, üzüm bağları, göğüsleri tomurcuk gibi kabarmış yaşıt kızlar, içki dolu kâseler vardır.”

 2.5. Hasan Basri Çantay, Risale, tarihsiz, Neşre hazırlayan, Doç.Dr. M.A. Yekta Saraç.

“Şüphesiz takva sahipleri iin (her korkudan) selâmet (ve her arzuya) vuslat (kavuşma) vardır. (Ya o) bahçeler, üzüm bağları, memeleri tomurcuklanmış bir yaşıt kızlar, dolu kadehler.

2.6. Ömer Nasuhi Bilmen, Akçağ, Ankara, tarihsiz:

“Muhakak ki, müttakiler için necat bulacak yer vardır. Bahçeler ve üzümler- vardır- . ve nâr memeli, hep bir yaşta –cariyeler vardır-. Ve dopdolu kâseler”. 

  3. hasakcay (78:31-34) :

Sorumlu davrananlara ödüller var -  İnne l-müttekıyne mefâzâ (78:31)

Bahçeler, asmalar –Hedâika ve e’nâbâ (78:32)

Birbiriyle uyumlu daneler –Ve kevâibe etrâbâ (78:33)

Dolu dolu kadehler –Ve ka’san dıhâkâ  (78:34)

4. hasakcay’ın 78:31-34 ayetleri değerlendirmesi:

“Görüldüğü üzere bir önceki ayet olan 78:32’de bahçeler, üzüm asmaları anılıyor. 78:33’teki kevâib işte o asmalarla ilgili.  Kevâib, çoğuldur; üzüm daneleri demek. Tekil hali olan ka’be ise "dane"dir.

Ka’betü e’nab: üzüm danesi

"Ka’be"nin üzüm danesi anlamına geldiğini anadili Arapça olan herkes bilir. Çoğulu "kevâib"dir; üzüm daneleri anlamına gelir. Ka’be nin bir başka çoğulu olan unkûd ise "üzüm salkımı"dır.

Sonra, şuna dikkat edelim: 78:33’te  kız anlamına gelen bir isim yok; yaşıt diye algılanan atraban ise sıfattır; ayette bulunmayan "kız"ı değil bulunan "kevâib"i tanımlar.

Açıkça görülüyor ki 32, 33 ve 34 ncü ayetler arasında mantıki bir anlatım ve anlam örgüsü var:  

Bahçelerde asmalar (78:32)

Asmalardan devşirilen dane dane üzümler ki her biri ötekine denktir (78:33)

Ve üzümlerden yapılıp dolu dolu kadehlerde sunulan içecekler (78:34)

Bu üç ayetin üçü de bahçeleri, meyvaları ve içecekleri anlatıyor: son derece uyumlu bir bütünlük içinde. Araya sokuşturulan yaşıt (kızlar) ise bahçelerin, asmaların ve içki kadehlerinin uyumunu bozar; yaşıt (kızlar)ın bu anlatım ve anlam örgüsü içinde asla yeri olamaz.

Atraban kelimesine gelince, nedense hep yaşıt diye algılanmış bu kelime. Oysa denk anlamına da gelir. Ki bu içerikte meyvaların biribirine denk olduğunu vurguluyor. Örneğin her bir üzüm danesi ötekilere renk, boyut ve tad bakımından denk olup biri ötekine oranla biraz çürük, çelimsiz, tadsız değildir.”

5. Değerlendirme ve sonuç:

Yukarıda görüldüğü üzere “hasakcay”ın 78:31-34 ayetlere verdiği anlam farklıdır. Altı çevrinin kritiği yapılabilir sözü uzatmamak için ben buna gerek duymuyorum. Ben, “hasakcay”ın “Kur’an’ı Kerim”i anlarken ve yorumlarken kullandığı enstrümanlara dikkat çekerek bu konudaki fikrimi paylaşacağım:

a.       Kelime: etrâbe/TeRaBe: akran, yaşıt, yaşdaş, çağdaş, denk, türbe, toz, toprak anlamlarına gelmektedir. Elbette kelime insan organlarından göğüs anlamında da kullanılıyor (terîbe(t), çoğ. terâib). Yine muhtaç olmak, yoksulluk, fakirlik anlamındada kullanılmaktadır.   

b.       Kelime (etrâbe)  ve cümle bütünlüğü (78:31-34), siyak-sibak veya, metnin akışı. 31. ayet öncesi (ayn) durağı vardır.  Metnin veya cümlenin bağlamı.       

c.        “Her kelime cümlede anlam kazanır” ve sözlükler anlam belirlemede yardımcı aletlerdir.   "kelime anlamını cümlede kazanır/bulur" sözlüklerde değil. Aynı cümlede geçen (78:33) Kaf-Ayn-Be-kelime kökünün ikil/tesniye formunun bulunduğu ve “baş, yüz, el ve ayakla birlikte (aynı cümlede) kullanılan ve ayakta iki ‘dane’ veya "tomurcuk"a "benzer” olan şeylerde iki topuktur. (bak.5:6).

d.         “Otoritelerin yorumu”, “otoriter bir yorum” karşısında tutarsız gözükmektedir.   

e.       Elbetteki metnin “tabi bağlamı/Arapça” “hasakcay” tarafından ikna edici bir yöntemle sunulmuştur. 

f.       “hasakcay” kardeşime bu vesile ile teşekür ediyorum ve ürünlerinin devamını bizimle paylaşmasını bekliyorum. Bu yazının yazılmasına vesile olan ali aksoy’a da yine teşekkür ediyorum.

                Cehd bizden Te'vfik Allah(a.c)’den

Gönderen: 05 mayis 2008 Saat 20:51 | Kayıtlı IP

Anlama faaliyeti ve Kur’an’ı Kerim’in anlayan özne olarak muhatapları*

1.      Giriş:

Anlama faaliyeti:

“Anlama faaliyeti , 'anlam' ın ortaya çıktığı süreçtir ve bu nedenle bir ucunda 'söyleyen' in, diğer ucunda da 'kendisine söylenen' in bulunduğu iki yönü vardır. Anlatan özneden hareketle bu çaba 'anlatım' (hitap) adını alır ve anlatılan'ın kavranması, anlatım'ın kavranmasıyla da alakalıdır. Anlam ise Bu iki tarafın (söyleyen ile kendisine söylenen) arasında, yani 'söylenen' dedir. Söyleyen taraf, anlam'ı iletmek isteyen taraf olduğundan, 'anlatan' konumundadır; söylenen de 'anlatılan'.” (D.Cündioğlu). Bu cümleleri doğru varsayarsak;

a. Anlama faaliyetini Kur’an’ı Kerim’in indiği nuzül bağlamı düşünüldüğünde:

·        Anlatan  -------------­­­­à Anlatım -----------------à Anlatılan      

        (Söyleyen)                          (Hitab)                     Kendisine Söylenilen    

    Muhammed (a.s)           Sözlü hitap/Kitap                     Mü’minler              

                                               Kur’an’ı Kerim                          Müşrikler

                                                                                                      Ehli Kitab

                                                         Kur’an’ı Kerim ß---------à İnsanlar

Muhammed (a.s)ß-----------------------------------------à İnsanlar

Ve/veya;

·        Şifahi muhatablar:

             a.Allah(a.c) -----à b. Muhammed(a.s) ----à c. Hitab ---à d. Muhatablar

Sosyo-Kültürel ve Okonomik Çevre:

Yer: Mekke ve çevresi

Zaman:M.S. 610-632

İletişim Dili: Arapça

b. Anlama faaliyetini Muhammed (a.s)’ın vefatı ve Kur’an’ı Kerim’in yazıya geçirilmesi düşünüldüğünde:

·        Anlatım ß----------------  Anlatılan/Okuyucu        

                        (Kitab)                         Kendisine Söylenilen

                    Yazılı hitap/Kitap                 Mü’minler              

                        Kur’an’ı Kerim                     Müşrikler

                                                                           Ehli Kitab

                    Kur’an’ı Kerim ß--------à  İnsanlar

Ve/veya;

·        Kitabi muhatablar:

    c. Hitab ß------ d. Muhatablar.                       

Sosyo-Kültürel Ekonomik Çevre:

Yer:  Herhangi bir yer

Zaman: Şuan

İletişim dili: Arapça, Türkçe, vs.

Şekillerinde kategorize edilebilir.

c. İki Anlama faaliyetinin karşılaştırılması:

Kur’an’ı Kerim’in indiği nuzül bağlamında Muhammed (a.s) vahyi insanlara “okuyor/hitap ediyor”,  olgular ve insanlar bu okumanın/hitabın canlı birer muhatabıydılar. Bazen sorular soruyorlar vahiy onlara sordukları soruların cevabını veriyor, bazen bir kişi, bazen bir topluluk vahyin konusu oluyordu. Vahiyle birlikte hayatı yaşıyorlar, kendilerine çeki düzen veriyorlar, bazen de sürekli yaptıkları bir davranışı bir daha yapmıyorlardı. İlişki yukarıda belirttiğimiz gibi şöyleydi:

Anlatan  -------------­­­­à Anlatım -----------------à Anlatılan veya

a.Allah(a.c)-----à b. Muhammed(a.s) ----à c. Hitab ---à d. Muhatablar

Bugün için insanlar özellikle Müslümanlar için Kur’an’ı Kerim “okunan” bir metne dönüşmüş, Kur’an’ı kerim’in indiği nuzül bağlamıyla, vahyin eğittiği ilk şahsiyet (Muhammed (a.s.))’la  aralarına bin dört yüz küsür yıl girmiştir. bugünün Kur’an’ı Kerim okuyucusu “Kur’an’ı Kerim’i kendine iniyormuş gibi” okumaya çalışmaktadır, okuduğu metinle arasındaki bin dört yüz küsür yılın mesafeyi bir anda kapatarak veya böyle bir mesafenin olmadığını varsayarak.

Bugün(2008) nuzül bağlamında yaşananların arka planı bilinmez olmuş, sosyo-Kültürel Ekonomik Çevre değişmiş, Hitapla-Kitap, Sözlü kültürle-Yazılı kültür yer değiştirmiştir. Bugün için ilişki şöyle olmuştur:

Anlatım ß----------------  Anlatılan/Okuyucu veya

c. Hitab ß------ d. Muhatablar. (iki kategorize edişte de eksik olanlara ve okların yönüne lütfen dikkat ediniz )

Bundan böyle her Kur’an’ı Kerim okuma süreci üç olmazsa olmazı var-saymak zorundadır:

1. Okuyucu,

2. Metin/Kur’an’ı Kerim

3. Okuyucunun metne yönelişi/Metni anlama ve yorumlama

II.    Değerlendirme Soruları:

·  Bizlerin Kur’an’ı Kerim’i anlama ve yorumlamasıyla Kur’an’ı Kerim’in nüzul bağlamında yaşayanların Kur’an’ı Kerim’i anlama ve yorumlamasında fark var mıdır?

Fark var diyorsanız;

Onların anladıkları mı doğrudur?

Bizim anladıklarımız mı?

·  a paragrafında olan anlatan/söyleyen  ve b paragrafında yoktur. Bu boşluk Müslümanlar tarafından Siyer, Hadis, Tefsir vs. gibi tarihsel malzeme ile giderilmeye çalışılmış/doldurulmuştur.

Kur’an’ı Kerim’i anlama ve yorumlamada “ilk Müslümanların” karşılaşmadığı ilmi disiplinler daha “sonraki Müslümanlar” için neden gerekli olmuştur ve/veya gereklimidir?

·  Kur’an’ı Kerim’in nuzül bağlamında Müslüman olacak insanlar veya Müslümanlar öncelikle sorularını, sorunlarını kime dile getiriyorlar? Ve  karşılarında kimi buluyorlardı?

  Bu gün için durum farklı mıdır? Değil midir?

·  Sohbet esnasında anlamadığınız ve/veya anlayamadığınız bir meseleyi sohbet esnasında sorup öğrenme imkanı mevcuttur. Elinize aldığınız bir kitapla bu imkanı bulabiliyor musunuz? (Bu imkanı Kur’an’ı Kerim’in indiği nüzul bağlamında düşünün)

·  Bizlerde Muhammed (a.s) ve arkadaşlarının anladığı gibi Kur’an’ı Kerim’i anlama imkanına sahip miyiz?

Bu anlamayı bugün için zorlaştıran şeyler var mıdır?

·  Hayır bugün için Kur’an’ı Kerim’i anlama ve yorumlamada hiçbir engel ve zorlaştırıcı bir şey yoktur, “Kur’an’ı Kerim apaçık bir metindir”, “Kolaylaştırılmıştır” diyorsanız.

Kur’an’ı kerim’i anlama ve yorumlamadan kaynaklanan farklı anlamaları, yorumlamaları nasıl izah ediyorsunuz?

·  Bugün için Kur’an’ı Kerim’in muhataplarının  ciddi bir yönteme/usule /metodolojiye ihtiyacı olduğuna inanıyor musunuz?

III. Sonuç:

Sorular çoğaltıla bilinir, cevaplarda üç aşağı bellidir. Bulunduğumuz “duruşa”,  tasavvura/paradigmaya göre bu soruları cevaplayabiliriz. İlk dönem için gerekli olmayan ilmi disiplinler, bu gün için hem anlama ve yorumlama sürecimize katkı sağlayacak enstrümanlar sunarlarken hem de bir kısım anlama ve yorumlama sorunları oluşturmaktadırlar. En önemlisi Kur’an’ı Kerim’i Anlama ve yorumlamada sorunumuz var mıdır? Yok mudur? Bu soruya cevap vermek durumundayız.

Cehd bizden Te’vfik Allah (a.c)’den

* Yazı daha önce "fikritakip"te  yayınlanmıştı. Düzenleyerek tekrar istifadenize sunuyorum.